Gelovigen nemen in aantal af. Bericht TROUW (180115). Komt door de individualisering, wordt vaak gezegd. Ten onrechte. Eerder door een tekort aan individualisering. Een grote rol speelt vooral de druk van de seculiere samenleving. Typerende opmerking: ‘Het wil er bij mij niet meer in!’. Met de diagnose moet ook de aanpak veranderen. Eén ding is wel zeker: in onze rationalistische cultuur komt het meer dan ooit aan op ervaringskennis. Er is een benadering die daar volle ruimte voor biedt, zó dat ervaring en ervaringsverhalen op een natuurlijke wijze ter sprake komen. Als vanzelf. Dat werk ik hier verder uit.
Op weg gaan: ‘langs verhalen van hoop’
‘Het geloof individualiseert’, aldus ook weer Joke van Saane, godsdienstpsychologe in haar commentaar op het recente onderzoek van Trouw. Kort gezegd komt de redenering hier op neer: individualisering betekent dat mensen los raken van traditionele verbanden (kerk, buurt, familie); zij laten zich niets meer voorschrijven en bepalen voortaan zelf of en wat zij geloven. Dat leidt tot een onoverzichtelijke variatie in opvattingen en levensbeschouwingen. Ieder houdt er zijn eigen godsdienst op na. Is die redenering correct ? Individualisering is een realiteit, maar de gevolgen zoals die geschetst worden kloppen niet. Laat ik twee dingen noemen. Ten eerste is het zo dat mensen ook vandaag sterk worden beïnvloed door de netwerken waar zij deel van uitmaken. Het verschil met vroeger is – zoals Hurenkamp, Duyvendak e.a. op grond van empirisch onderzoek opmerken – dat zij daartoe niet meer worden gedwongen, zoals in de tijd van de verzuiling min of meer het geval was. ‘Zij doen dat nu in volle vrijheid’. Hun conclusie luidt: ‘We blijken nog in hoge mate te worden beïnvloed door de sociale groepen waartoe we (enthousiast!) behoren en blijken – o zo individueel – en masse tot dezelfde keuzes te komen’. Vandaar dat de ondertitel van de bundel studies over de gevolgen van individualisering luidt: ‘Kiezen voor de kudde’. Dat is toch een tikje anders dan de mythe van de zelfverwerkelijking suggereert.
Lees of download hier het hele artikel: